Być może niektórzy czytelnicy jeszcze pamiętają tekstowe interfejsy systemu DOS i komunikowanie się z komputerem przy pomocy komend wpisywanych w wierszu poleceń. Aby uruchomić program, trzeba było wpisać jego nazwę, aby przejść do innego katalogu – odpowiednią komendę. Komputer nie oferował wizualnego interfejsu, ikon ani przycisków. Wszystko odbywało się poprzez tekst.
Dzisiaj, w pewnym sensie, historia zatacza koło. Coraz częściej w aplikacjach ponownie pojawia się… tekstowy interfejs. Jednak jego rola jest zupełnie inna niż kiedyś. Pod pozornie prostym polem, w którym użytkownik może wpisać polecenie – na przykład „stwórz prezentację o zmianach klimatycznych”, „zarezerwuj hotel w Barcelonie” czy „zaplanuj tygodniowy trening biegowy” – kryje się potężna technologia, która w ostatnich latach dynamicznie zmienia sposób, w jaki korzystamy z komputerów i aplikacji. Tą technologią jest sztuczna inteligencja.
Na pierwszy rzut oka wydaje się to rozwiązaniem niemal idealnym. Użytkownik po prostu pisze (albo mówi, jeśli urządzenie obsługuje sterowanie głosowe), czego potrzebuje. Nie musi przeszukiwać menu, klikać w dziesiątki opcji ani zastanawiać się, gdzie znajduje się odpowiednia funkcja. Wystarczy jedno pole tekstowe.
Czy oznacza to jednak, że tradycyjny User Experience Design przestaje być potrzebny? Oczywiście nie. W rzeczywistości rola UX staje się jeszcze ważniejsza – tylko zmienia się jej charakter.
AI nie jest tak „inteligentne”, jak się wydaje
Aby zrozumieć rolę UX w systemach opartych na sztucznej inteligencji, warto najpierw zrozumieć, czym właściwie jest model AI. W dużym uproszczeniu jest to bardzo zaawansowany model predykcyjny – system, który przewiduje najbardziej prawdopodobną odpowiedź na podstawie danych, które otrzymał.
Oznacza to, że sztuczna inteligencja w pewnym sensie „zgaduje”, czego oczekuje użytkownik, analizując treść jego polecenia. Im więcej kontekstu i szczegółów zawiera zapytanie, tym większa szansa, że odpowiedź będzie trafna i użyteczna.
Wyobraźmy sobie prosty przykład. Użytkownik pisze do systemu:
„Znajdź mi hotel w Rzymie.”
AI może zaproponować setki opcji – od tanich hosteli po luksusowe hotele pięciogwiazdkowe. System nie wie przecież, czy użytkownik podróżuje służbowo, czy na wakacje, czy preferuje centrum miasta, czy spokojną okolicę.
Jeśli jednak zapytanie będzie bardziej szczegółowe: „Znajdź hotel w Rzymie na trzy dni, w spokojnej okolicy, z dobrym Wi-Fi, blisko metra, w budżecie do 150 euro za noc.”
Wtedy odpowiedź będzie znacznie lepiej dopasowana do potrzeb użytkownika.
Problem polega na tym, że wpisywanie za każdym razem tak rozbudowanego kontekstu jest dla użytkownika męczące. W pewnym momencie może się okazać, że szybciej byłoby po prostu kliknąć kilka filtrów w tradycyjnym interfejsie.
Gdzie zaczyna się rola UX
Właśnie w tym miejscu zaczyna się prawdziwa rola projektowania doświadczeń użytkownika. Dobry UX nie polega dziś wyłącznie na projektowaniu przycisków czy układu ekranu. W świecie AI coraz ważniejsze staje się projektowanie kontekstu, w którym działa sztuczna inteligencja.
Wracając do przykładu z hotelem: co jeśli aplikacja już wcześniej zna preferencje użytkownika?
Jeśli system wie, że użytkownik:
- często podróżuje służbowo,
- potrzebuje dobrego internetu,
- preferuje spokojne dzielnice,
- zwykle wybiera hotele średniej klasy,
to wystarczy znacznie prostsze polecenie:
„Znajdź hotel w Rzymie na trzy dni.”
Resztę informacji AI może uzupełnić na podstawie wcześniej zbudowanego profilu użytkownika. To właśnie zadanie dla UX designerów: zaprojektować sposób zbierania i wykorzystywania tego kontekstu tak, aby było to wygodne i naturalne dla użytkownika.
Połączenie starego i nowego interfejsu
W praktyce oznacza to, że interfejsy oparte na AI często łączą elementy konwersacyjne z tradycyjnymi elementami UI.
Wyobraźmy sobie aplikację do planowania podróży. Użytkownik wpisuje:
„Zaplanuj weekend w Barcelonie.”
System może wtedy zadać kilka dodatkowych pytań lub wyświetlić szybkie opcje do wyboru:
- Cel podróży: wypoczynek / zwiedzanie / praca
- Budżet: niski / średni / wysoki
- Preferencje: plaża / kultura / gastronomia
Zamiast zmuszać użytkownika do długiego opisywania wszystkiego w tekście, aplikacja wykorzystuje dobrze znane elementy interfejsu: checkboxy, suwaki czy listy wyboru.
Dzięki temu użytkownik przekazuje kontekst szybciej, a AI może wygenerować bardziej trafną propozycję.
Projektowanie promptów jako nowa kompetencja UX
W systemach wykorzystujących sztuczną inteligencję ogromną rolę odgrywa coś, czego użytkownik zwykle nie widzi – tzw. prompty systemowe.
Są to instrukcje przekazywane modelowi AI, które określają:
- jak ma interpretować zapytania użytkownika,
- jakie informacje powinien brać pod uwagę,
- jaki styl odpowiedzi stosować.
Na przykład w aplikacji edukacyjnej prompt systemowy może instruować AI, aby:
- tłumaczył pojęcia prostym językiem,
- podawał przykłady,
- zadawał pytania sprawdzające zrozumienie.
Z kolei w aplikacji biznesowej AI może być zaprojektowany tak, aby:
- odpowiadał zwięźle,
- przedstawiał dane w punktach,
- sugerował konkretne działania.
Właśnie dlatego kompetencje związane z projektowaniem doświadczeń opartych na AI stają się dziś coraz ważniejszym elementem edukacji projektantów. Na przykład podczas studiów podyplomowych User Experience Design – projektowanie doświadczeń cyfrowych, które odbywają się w Akademii Leona Koźmińskiego, poświęcamy coraz więcej uwagi projektowaniu interakcji z systemami wykorzystującymi sztuczną inteligencję. Studenci uczą się nie tylko klasycznych metod, ale również tego, jak projektować kontekst i interakcje dla systemów AI, tak aby były one użyteczne, zrozumiałe i przewidywalne.
Nowe wyzwania projektowe
Interfejsy oparte na AI wprowadzają także zupełnie nowe wyzwania projektowe.
Jednym z nich jest przewidywalność systemu. W tradycyjnych aplikacjach użytkownik wiedział, że kliknięcie przycisku spowoduje konkretny efekt. W systemach AI odpowiedź może być bardziej dynamiczna i mniej przewidywalna.
Dlatego projektanci muszą zadbać o:
- jasne komunikaty,
- możliwość poprawiania poleceń,
- łatwe cofanie działań,
- transparentność działania systemu.
Dobrym przykładem jest możliwość edytowania zapytania lub wybierania spośród kilku wygenerowanych wariantów odpowiedzi.
UX nie znika – zmienia się
Pojawienie się sztucznej inteligencji nie oznacza więc końca UX designu. Wręcz przeciwnie – oznacza jego ewolucję.
Projektanci doświadczeń użytkownika muszą dziś myśleć nie tylko o ekranach i przyciskach, ale także o:
- projektowaniu konwersacji,
- budowaniu kontekstu dla AI,
- integracji interfejsów tekstowych z tradycyjnymi elementami UI,
- zarządzaniu oczekiwaniami użytkowników wobec inteligentnych systemów.
Można powiedzieć, że projektowanie UX w erze AI polega coraz bardziej na projektowaniu relacji między człowiekiem a inteligentnym systemem.
Choć na pierwszy rzut oka jedno pole tekstowe może wydawać się najprostszym możliwym interfejsem, w rzeczywistości stoi za nim ogrom pracy projektowej.
Jeśli chcesz lepiej rozumieć, jak łączyć potrzeby użytkowników z możliwościami nowych technologii, sprawdź ofertę szkoleń z kategorii Projektowanie UX. Naucz się projektować rozwiązania, które uwzględniają zmieniające się zachowania użytkowników i rosnącą rolę sztucznej inteligencji w produktach cyfrowych.
